Politika nė kohėn e ndryshimeve
Mr.Ali Hertica Globalizmi na prezanton me shumė sfida, por edhe ka avantazhet e tij.
Pra, shumė vende nė dekadat e fundit kanė bėrė kalimin nė qeverisjen demokratike. Ekziston njė konsensus i pėrgjithshėm se demokracia ėshtė njė vlerė universale dhe nė pėrgjithėsi ėshtė forma mė e mirė e qeverisjes .

Demokracia nėnkupton se anėtarėt e njė komuniteti sė bashku qeverisin bashkėsinė . Pėr arsye tė efikasitetit tė kostos, ne gjejmė forma mbizotėruese tė demokracisė sė pėrfaqėsimit nė demokraci tė veēanta tė parlamentit.

Megjithatė, ka forma tė ndryshme tė demokracisė. Ne bėjmė tė gjitha vetullat tona te rrudhura pėr shembull Robert Mugabe zgjidhet pėrmes zgjedhjeve demokratike pėr herė tė pestė si President i Zimbabves, e nė Kosovė thuhet se ėshtė e tepert kjo dhe kėrkohen fėtyra te reja politike .

Por, edhe nė lagjėn tonė tė menjėhershėm ėshtė nėn demokracinė vetėm tė thotė diēka tė ndryshme . Mėnyra e votimit e pėrcakton njė mandat, i ashtuquajturi sistem zgjedhor qė mund tė ndryshojnė pak. Nė mėnyrė tė ngjajshme, madhėsia e zonėn zgjedhore, nė numrin e kandidatėve nė ēdo listė qė iu mund tė votojė ...

Ēdo njeri ėshtė demokrat, por e pėrkufizon interpretimin e fortė lokal. Politikanėt e votuesve kishin fuqi pėr tė kryer politika tė caktuara, e kush mundet me qenė ai politikan qė i kryn fuqishėm ėshtė i vetmi Akademik Nexhat Daci dhe LDD-ja,sepse aty frymėzon fryma e vėrtetė akademike dhe intelektuale e profileve tė tė gjitha lėmive shkencore .

Ata janė gjithashtu tė "primatit politik": "Parimi i bazės politike e publike qė pėrcaktohet nga politika e LDD-sė, sepse janė zgjedhur nė mėnyrė demokratike brenda pėr brenda partisė pa i shkelur rregullat statutare tė partisė.

Aktorė tė tjerė nuk e kanė atė legjitimitet tė drejtpėrdrejtė demokratik dhe pėr kėtė arsye nuk mund tė pėrcaktojnė politikėn. Nga lart "aktorė tė tjerė" pėr tė vėnė tundimit ėshtė qė tė ndjehen superior.

Pėrparėsia e politikės ēon nė sjelljen e primatit nė politikė. Baza e sjelljes sonė sociale ėshtė si anėtarėt e tjerė tė rendit tė primatėve jo zgjedhjen farefisnore dhe altruizėm reciprok.

Altruizėmi reciprok ka pėr pasojė qė ne jemi duke bėrė diēka tė mirė pėr njerėzit qė nuk janė tė lidhur gjenetikisht (ose nuk i pėrkasin grupit tonė), sepse pritet qė ata do tė bėjnė diēka pėr ne. E gjithė kjo na bėn qenie shoqėrore.Kjo bėnė qė politikanėt dhe partitė politike nė mėnyrė tė veēantė tė kėrkojnė tė pėrfitojnė dhe jo edhe tė interesit publik.

Partitė e mėdha gjithashtu e bėjnė tė vėshtirė pėr partitė e reja pėr tė bėrė veten tė dėgjohet. Nuk ėshtė pragu, shpėrndarja e vendeve ėshtė nė favor tė partive tė mėdha, ata marrin kohė transmetimi dhe marrin subvencione masive qeveritare. Lėvizjet e qytetarėve dhe qytetarėt e pavarur janė nė pozitė edhe mė tė vėshtirė se sa partitė e vogla politike. Sistemi ynė politik ėshtė bėrė njė .

Partitė kryesore tė kontrollit politik nė pushtet. Ministrat tė marrin vendime nė emėr tė partisė sė tyre. Dikush qė ėshtė pėr herė tė parė nė politikė ndoshta do ta bėjė kėtė nė shumė , me qėllimet mė tė mira dhe ka pėr qėllim pėr tė ndryshuar gjėrat. Shumica e politikanėve tė cilėt kanė qenė tė pėrfshirė nė sistemin e ndoshta janė tė bindur se ata janė duke bėrė mirė.

Por, si shumica e njerėzve, ata mbivlerėsojnė cilėsitė e tyre pozitive mė tė lartė . Pėr shkak se ata mė sė shumti qėndrojnė nė qarqet e politikanėve dhe anėtarėve tė partisė "grupimeve" ėshtė krijuar tendencė pėr mendimin e tyre dhe tė mbrojnė ēdo gjė qė nuk i pėrshtatet nė foto por injorojnė.

E kėta politikanė mė pas edhe nė pozita tė pushtetit tė drejtė atėherė ngriten, ashtu si tė gjithė nė pozitat e larta, hendeku midis vetė-imazhit tė tyre dhe atė, qė tė tjerėt mendojnė pėr ta .

Sistemi nė kėtė mėnyrė do tė thotė se politikanėt nė pozita tė pushtetit tė kthyeshėm ndėrsa janė tė bindur se vetėm partia e tyre ėshtė mė e mira dhe injorojnė mendime tė tjera ose thjeshtė nuk mund ta kuptojnė.

Pushteti i vėrtetė politik nė fund tė fundit ėshtė bazuar nė njohjen; shkalla nė tė cilėn njė individ, parti apo institucion konsiderohet legjitim . Legjitimiteti do tė thotė qė njerėzit e konsiderojnė tė sistemit si i drejtė dhe i pranuar nė pėrputhje me rregullat tė rėnė dakord pėr tė jetuar.

Nė njė demokraci, ne supozojmė se legjitimiteti vijon zgjedhjeve demokratike dhe respektin pėr ligjin. Respekti pėr politikanėt ėshtė humbur nė masė tė madhe e mė shumė e mė shumė njerėz tė gjejnė sistemi i padrejtė. Shumica ende duhet tė binden ligjit, por qė pėrjashtime tė mėvonshme.

Lehtė pėr bankat dhe kompanitė e mėdha ,, Themelet e njohjes sė pushtetit politik ,,. Duke siguruar qė pjesa e politikės nė vendimet politike ėshtė reduktuar nė masė tė madhe. Fuqia e vėrtetė qėndron me kompanitė multinacionale dhe tregjet financiare shumė mė pėrtej zotėrimit tė tyre.

I vetmi pushtet politikanėsh alfa ėshtė me LDD-nė ku mund tė ushtrojė pėr tė mbajtur. Duke krijuar nė mėnyrė qė tė tregojnė se si ata mund tė zgjidhin problemet e qytetarit. Ose tė paktėn tė dalė me zgjidhje mė tė mira pėr ditėn se sa partitė e tjera.

Ndėrkohė problemet e vėrteta tė vazhdojnė tė ekzistojnė. Mėnēuria e qeverisė ėshtė reduktuar me siguri, por me kusht njė vullnet tė mirė mund tė hap nė drejtim tė vėnė mė shumė punėsim, arsimim tė ardhmen tė orientuar, mė tė bindur se ne mund tė mbijetojė nė mėnyrė efektive me tė daljes nė pension dhe drejtėsi shumė mė efikas, nė shpėrndarjen e barabartė tė taksave, Kujdesi pėr tė moshuarit ....

Kjo kėrkon pėrpjekje, pėrgjegjėsitė ku tė pėrfshihen, dhe suksesi nuk ėshtė i garantuar menjėherė. Politikanėt nuk mund tė fitojnė pikė nė njė media sipėrfaqėsore. Por kėto janė temat qė janė me tė vėrtetė e rėndėsishme pėr qytetarėt.

Kėshtu qė mėnyra sporadike krijon njė kundėr-lėvizje nė bazė tė lėvizjeve tė qytetarėve si iniciativa lokale tė tilla si tė rrugėve nė Bruksel, Amsterdam dhe gjetiu duket si njė ngjarje spontane si festimin e formimit tė qeverisė botėrore nė Gent mė 17 shkurt, 2011.

Lėvizjet e tilla tė bazės tė udhėhequra nga vullnetarė me kohė dhe burime tė kufizuar. Organizatorėt e lėvizjes pa dyshim theksojnė se ata janė tė pavarur nga partitė politike. Ata vetėm majat nė kohė kur publiku ėshtė i zemėruar dhe pastaj janė shpesh tė heshtur. Por ata ofrojnė shpresė.

Ata janė njė shenjė se njė pjesė e madhe e popullsisė ėshtė me tė vėrtetė e shqetėsuar me politikėn, por sipas pėrcaktimit normativ tė ngjyrim pozitiv: "ndjekja e njė shoqėrie tė mirė." Nė kėtė epokė tė "ndryshimit global" me tė gjitha sfidat e tij, pėr kėtė arsye, ėshtė gjithashtu njė mundėsi e madhe.
comments powered by Disqus